Umlobi ngu Simelokuhle S. Nyathi
Izakhamizi zeNyandeni Village ziqhubeka ngothuthukisa impilo ngokuvuselela ingadi zomphakathi ezisekelwa yinhlanganiso ezehlukeneyo.
Kusukela ngo mnyaka ka 2010 kuze kube ngu-2026, ingadi lezi seziphenduke zaba umthombo wokudla, imali kanye lokuthuthukisa ukuzimela komphakathi.
Phambilini izakhamizi zazikhangelane lobunzima bokuthola ukudla okwaneleyo, ikakhulu ngezikhathi zesomiso. Lokhu kwabangela ukuthi abantu basebenzise umhlabathi okhona ukuze bazilimisele ukudla.
On this topic
Namuhla, iNyandeni isilengadi eziyisithupha ezisiza ukuthuthukisa impilo yabantu.
Ngomnyaka 2019, inhlanganiso yePractical Action yathuthukisa zonke ingadi ngokufaka amatanka okugcina amanzi, ama-solar pumps kanye lempompi amanzi ukuze abalimi bengasahlupheki ngokuthelela.
Asibambaneni Garden (Dabane Trust)
UJester Chikusvura, ongusekela-sihlalo wengadi, uthe ingadi yasungulwa ngomnyaka ka 2010 bencediswa yinhlanganiso yeDabane.
“Ngesikhathi siqala sasisebenzisa isibhorane (river water) ukunisela. Kwathi ngo-2019 iPractical Action yafaka amajojo, ama-solar kanye lampompi, okwenza umsebenzi wabalimi waba lula kakhulu,” kutsho uChikusvura.
Uthe abalimi balima imibhida, amatamatisi, umumbu kanye lama-carrots.
Good Hope Garden (CARE)
USikhanyisiwe Nkala, olilunga lengadi, uthe ingadi yasungulwa ngo-2011 ngokuxhaswa yinhlanganiso yeCARE.
“Saqala sisebenza ngaphansi kohlelo lwe ‘Food for Work’. Ingadi isisiza ngokuthola ukudla, ukuthenga amabhuku esikolo, ukubhadalela abantwana imali yesikolo kanye lokuncedisa imindeni ngemva kokuba ingadi yethu ithethwe ngumfula,” kutsho yena.
Abalimi kule ngadi balima imibhida, amatamatisi, ama-carrots, ama-peas, amakhabitshi, amazambane, umumbu oluhlaza kanye lama-butternut.
Wake Up Garden (Training Centre)
Lengadi yasungulwa ngo2014 ngaphansi kweMasakhaneni leKuthula Trust.
UBongani Ndlovu, olilunga lengadi, uthe ekuqaleni yayenzelwe abantu abatsha kuphela.
“Ngokuya kwesikhathi kwangeniswa labantu abadala ukuze bancedise intsha ngolwazi lokulima kanye lokuqinisa ukusebenza kwengadi,” kutsho yena.
UBlessed Moyo, ongumabhalane wengadi, uthe indawo le isiza abantu abatsha abafisa ukuziphilisa ngokulima.
“Silima amatamatisi, imibhida, amakhabheji, ama-peas kanye lehanyanisi. Ingadi isinika ulwazi, ukudla kanye lethuba lokuzithuthukisa,” kutsho uMoyo.
Indosakusa Garden (Imalimeni)
UNgelina Mpofu, olilunga lengadi, uthe ingadi yasungulwa phakathi kuka-2015 lo-2016.
“Ingadi yethu yaba yisibonelo sokubambana phakathi kwabatsha labadala. Lanxa yake yahlaselwa ngumfula, asizange siphele amandla kodwa saqhubeka siyivuselela futhi sathuthukisa indlela zethu zokulima,” kutsho yena.
Imvuselelo Garden (Welthungerhilfe)

USanelisiwe Mpofu, ongusihlalo wengadi, uthe ingadi yasungulwa ngoNovemba 2025 ngokuxhaswa yinhlanganiso yeWelthungerhilfe (WHH).
“Saqala ngokulima umumbu ngoba kwakuyisikhathi sawo. Okwamanje silima ama-carrots lemibhida njengoba ingadi yethu isaqala ukukhula,” kutsho yena.
Uthe umsebenzi wabo usekelwe ekubambaneni, ekuhloniphaneni kanye lokuzimisela ukuthuthukisa isigaba.
“Injongo yethu yikuthuthukisa impilo yezakhamizi, ikakhulu abatsha, ngokusebenzisa ezokulima njengendlela yokuziphilisa.”
Izingadi zeNyandeni sezibe yisibonelo sokuthi ukusebenza ndawonye phakathi komphakathi lenhlanganiso ezisekelayo kungaletha intuthuko, kuthuthukise ukutholakala kokudla futhi kwakhe amathuba okuziphilisa ezakhamizini.
This story was produced as part of the CITE Youth Network training program, which aims to empower young women in rural communities with digital skills, enhancing their ability to create and share community news.


Leave a Reply